Het belang van Alba Studiosorum

Wanneer één van je voorouders medicus, jurist of priester was heeft de persoon in kwestie bijna zeker ergens gestudeerd. Het is de moeite waard om uit te zoeken waar dat was. En niet alleen omdat het leuk is zulke details te weten over mensen uit het verleden. De keuze voor een bepaalde school / universiteit zegt iets over de mores in de sociale groep waaruit de voorouder voorkwam. En tijdens de opleiding deed men vaak vriendschappen en relaties op die de rest van het leven van belang bleven. Gewoon omdat het handig was om een goed netwerk te hebben, maar ook vanwege werkelijk vriendschappelijke betrekkingen.

De universiteiten en hoge scholen hielden ook in het verleden lijsten met ingeschreven studenten bij. Deze zijn vaak in de loop van de negentiende of twintigste eeuw in druk uitgegeven. Een groot aantal oude zogenaamde Alba Studiosorum van scholen en universiteiten die van belang waren voor  Nederlanders zijn door het CBG bijeen gebracht op een dvd, waaronder uiteraard Leiden, Utrecht en Franeker. Zie bijlage voor een volledig overzicht van de inhoud van de dvd.
De voor katholiek Nederland belangrijke Universiteit van Leuven ontbreekt helaas op deze dvd. De omvangrijke serie Alba Studiosorum van Leuven (Matricule de l'universite de Louvain) kan  wel worden ingezien in de studiezaal van het CBG te Den Haag.

De dvd Nederlandse Alba Studiosorum & Promotorum is verschenen als nr. 5 in de serie Digitale Naslag, kost € 29,50 (incl. verzendkosten) en kan worden besteld via de website van het CBG. De alba op de dvd bestrijken de periode 1550-1900 en beslaan in totaal 11.807 pagina's.

Een aantal Alba Studiosorum of (in het Duits) Matrikel is via internet te raadplegen.
Dit geldt met name voor een aantal Duitse universiteiten en het Zwitserse Zürich:

• Duisburg  1652-1818
• Dillingen 1551-1645
• Freiburg (im Breisgau) 1460-1656
• Heidelberg 1386-1920
• Leipzig 1409-1559, register / index op namen
• Leipzig 1409-1559, album studiosorum
• Leipzig 1409-1559, album promotorum
• München universiteit 1826-1946
• München kunstacademie 1809-1920
• Rostock 1419-1945
• Zurich 1833-1924

• We houden ons uiteraard aanbevolen voor aanvullingen van deze lijst.

Deze Matrikel staan niet op de dvd, maar onder de studenten van deze universiteiten zijn wel degelijk Nederlanders te vinden, gezien de vermeldingen van sommige gelatiniseerde herkomstbenamingen.
Daarnaast is er een aantal artikelen op internet beschikbaar van prof. Willem Frijhoff over Nederlandse studenten in Matricules van onderwijsinstellingen in Frankrijk waarin ook lijsten met namen zijn opgenomen:

• Étudiants Hollandais dans les collèges Français, XVIIe - XVIIIe siècles (1976)
• Étudiants étrangers à l'Académie d'équitation d'Angers au XVIIe siècle (1977)
• L'`Album Inclytae Nationis Belgicae' de l'Université de Dole en Franche-Comté, 1651-1674 (1978)
• Matricule de la Nation germano-néerlandaise de Bourges: le second registre (1642-1671) retrouvé et de nouveau transcrit (1984)

In het overzicht van publicaties van Willem Frijhoff staat een groot aantal artikelen dat interessant is voor de bestudering van onderwijs in historisch perspectief. Een deel daarvan is op internet beschikbaar.

In dat verband is ook de masterthese van Annemarieke Blankesteijn uit 2007 interessant:   

Studeren in Duitsland. Nederlandse studenten aan de universiteiten van Duisburg,Göttingen, Heidelberg en Würzburg in de tweede helft van de achttiende eeuw en het begin van de negentiende eeuw. Deze kan integraal worden gedownload.

Zie verder ook de website van La Commission Internationale pour l’Histoire des Universités (CIHU), waar wordt verwezen naar een aantal Alba Professorum (overzichten van professoren) op internet.

Zie voor een beeld van de samenstelling en het leven van de Leidse studentenpopulatie door de eeuwen heen de onlangs in druk verschenen dissertatie van Martine Zoeteman-van Pelt, De studentenpopulatie van de Leidse universiteit, 1572-1812. 'Een volk op zyn Siams gekleet eenige mylen van Den Haag wonende'. Verschenen bij Leiden University Press. 

Deze bijdrage is laatst bijgewerkt op 27 november 2012. Zie ook het artikel 'Studerende voorouders' van Ruud Straatman in het CBG-kwartaalblad Genealogie van maart 2011. De hyperlinks die worden genoemd in het artikel staan hier bij elkaar. De oorspronkelijk bijdrage aan Methodiek dossier@CBG was van 19 nov. 2010.